Szukaj

mgr lic. Rajkowska Dorota: Duchowość dialogu drogą do pojednania wewnętrznego i relacyjnego

Aktualizacja: kwi 29

Duchowość dialogu drogą do pojednania wewnętrznego i relacyjnego

1. Duchowość dialogu: pojęcie dialogu, wewnętrzny dialog Trójcy Świętej

2. Dialog z Bogiem w kontekście kryzysów na drodze rozwoju duchowego

3. Pojednanie wewnętrzne i relacyjne


Wstęp

Pojęcie duchowości dialogu, wybrane do analizy w moim wystąpieniu jest umieszczone w kontekście duchowości chrześcijańskiej, duchowości komunii, jedności i duchowości ekumenicznej. Z mojej strony celem jest zwrócenie uwagi na dialogiczny sposób komunikacji samego Boga oraz wynikającą z tego istotność dialogu człowieka z Bogiem, dialogu wewnętrznego i dialogu z drugim człowiekiem jako drogi do pojednania, zarówno wewnętrznego, jak i relacyjnego.

1. Duchowość dialogu: pojęcie dialogu, wewnętrzy dialog Trójcy Świętej

Duchowość dialogu dotyczy zasadniczo życia wewnętrznego, ale wpływa na całe życie. Dokonuje się przestrzeni ducha w człowieku, w której możliwa jest komunikacja z samym sobą i z Bogiem, i z której wypływa dialog z innymi. Dialog jest formą komunikacji, opartą na osobistej decyzji, by słuchać tego, kto przychodzi do człowieka ze wszystkim tym, kim jest. Zakłada otwartość na zmiany i wzrost, także poprzez napięcia, trudy, kryzysy, które mogą się rodzić. Dialog wewnętrzny podobnie oznacza postawę akceptacji wszystkiego tego co się dzieje wewnątrz człowieka, by móc się z tymi przeżyciami i myślami spotkać. Dialog nie wyklucza innych form komunikacji takich jak polemika, debata, negocjacja, ale różni się od nich, jest głębszą formą wewnętrznego i wzajemnego wyrażania siebie.

Francuski teolog Yves Congar odtwarza definicję dialogu, sformułowaną przez Martina Bubera następująco[1]: „Prawdziwy dialog istnieje wtedy, gdy każdy z partnerów naprawdę troszczy się o drugiego w swoim byciu, własnej osobowości, zwracając się ku drugiemu z zamiarem rozwoju ich żywej wzajemności”[2]. Konieczną jest zatem akceptacja drugiego jako innego i otwartość na to co może on dać. Martin Buber w swojej definicji dialogu podkreśla „wzajemność” jako nieodłączny element dialogu. Postawy „zaufania” i „miłości” powinny być wzajemne, tj. stale w działaniu. Ta wzajemność nie zawsze jest dana od razu, ale można ją rozwijać. W dialogu nie należy koncentrować się na sobie po to, aby móc zwrócić się ku drugiej osobie. Niejednokrotnie dialog wymaga podjęcia pewnego ryzyka.

Początek dialogu „wzajemności” w doskonałej miłości istnieje w samym Bogu. Bóg uczy dialogu, sam prowadząc dialog wewnętrzny w Trójcy Świętej. Joseph Ratzinger w rozważaniach o tym zjawisku, nawiązuje za Ojcami Kościoła do Księgi Rodzaju w której znajduje się istnienie w Bogu „my”: „Uczyńmy człowieka” (Rdz 1, 26)[3]. Ponadto w Księdze Rodzaju znajduje się Boży dialog z samym sobą, zanim Bóg przeprowadził rozmowę z Abrahamem o losach Sodomy. Bóg zastanawia się w nim, czy powinien On ukrywać przed Abrahamem swoje zamiary (por. Rdz 18, 17-21). Niejako nie podejmuje decyzji bez przemyślenia jej. W Bogu istnieje „my”, ale także „ja” i „ty”, zawarte w Psalmach: „Rzekł Bóg do Pana mego” (Ps 110, 1) jak i w rozmowach pomiędzy Jezusem a Ojcem: „Tyś jest mój Syn umiłowany” (Mk 1, 11) oraz w innych wersetach Słowa Bożego.

Według Ratzingera: „Odkrycie w Bogu wewnętrznego dialogu skłaniało do przyjęcia w Bogu „ja” i „ty”, elementu relacji, rozróżnienia i wzajemnego zwracania się do siebie; (…) Gdy zrozumiano, że Bóg w aspekcie substancji jest jeden, lecz że istnieje w Nim zjawisko dialogu, zróżnicowania i relacji w rozmowie, kategoria relacji przybrała dla myśli chrześcijańskiej całkiem nowe znaczenie”[4]. Z pojęcia dialogu wewnętrznego Trójcy wynika wzór życia relacyjnego w samym Bogu.

Dzięki Słowu Bożemu dowiadujemy się co Bóg sam o sobie mówi, że jest dialogiczny wewnętrznie i że jest relacyjny. I taki jest każdy człowiek, ponieważ został stworzony na obraz Boga. Bóg poprzez swoje Słowo przemówił do człowieka, objawił prawdę o sobie, o swojej naturze i objawił swoją wolę zbawienia ludzi. Dialog Boga z ludzkością osiągnął swój szczyt w zbawczych dziełach Jezusa Chrystusa. Dzięki Chrystusowi ludzie mogą żyć w wolności i pełni błogosławieństwa. To co Bóg ofiarowuje z siebie, z ogromu swej łaski, przewyższa poznanie rozumu, a jednocześnie jest dostępne dla człowieka[5].

W encyklice Ecclesiam suam pojęcie dialogu Boga jest podsumowane następująco: „W rzeczy samej dzieje zbawienia ludzkiego świadczą o tym długotrwałym i różnorodnym dialogu, który Bóg w sposób przedziwny z ludźmi nawiązuje i w rozmaity sposób dalej prowadzi”[6]. Pośrednikiem i pełnią objawienia Bożego jest Jezus Chrystus – żywe Słowo Boże. To dzięki Niemu człowiek może poznać Ojca w Duchu Świętym i przyjąć zbawczy dialog Boga z ludzkością (por. Ef 2, 18; 2 P 1, 4). Bóg poprzez słowa i czyny swego Syna zwraca się do człowieka z miłością, odpowiednią dla niego delikatnością, jak do przyjaciela, by zaprosić go do wspólnoty z Nim i przyjąć do niej[7]. Bóg, który jest miłością zawsze jest Tym, który z miłością wychodzi na spotkanie z człowiekiem[8]. Człowiek może wejść w ów zbawczy dialog z Jezusem Chrystusem, a przez to otworzyć się na pojednanie wewnętrzne i pojednanie relacyjne.

2. Dialog z Bogiem w kontekście kryzysów na drodze rozwoju duchowego

Jan Paweł II w przemówieniu do Zgromadzenia Plenarnego Papieskiej Rady ds. Dialogu Międzyreligijnego w 2001 r., nawiązując do tematu „duchowości dialogu”, podkreślił, że dialog nie zawsze jest łatwy i pozbawiony cierpienia, co w sposób szczególny ukazuje kenosis Jezusa Chrystusa. Trudności w dialogu, w obliczu nieporozumień, uprzedzeń i odrzucenia, wymagają jeszcze większego otwarcia na Boga. Jak powiedział później Jan Paweł II w tym samym przemówieniu: „Prawdziwa duchowość dialogu musi brać pod uwagę takie sytuacje i dostarczać motywacji potrzebnych do wytrwałego postępowania naprzód, nawet w obliczu sprzeciwów, albo gdy efekty wydają się bardzo nikłe”[9].

Z perspektywy teologii duchowości rozwój człowieka oznacza doskonalenie się w miłości Boga, siebie samego i bliźniego, zatem do takiego celu będą przedstawione kolejne odniesienia. Poznając i kontemplując naturę Boga w Piśmie Świętym, objawioną w Jezusie Chrystusie, chrześcijanie odkrywają, że dialog trynitarny jest doskonałym wzorem dialogu relacyjnego (por. Hbr 1, 2)[10]. Osobista relacja z Chrystusem przez którego działa cała Trójca Święta, jest drogą do pojednania wewnętrznego i relacyjnego. Narzędzie dialogu jako formy komunikacji opartej na modelu trynitarnym jest dostępne i pomocne ludziom w komunikowaniu się między sobą i ze światem. Dialog człowieka z Bogiem inspiruje i przemienia dialog wewnętrzny, ale także dialog wewnętrzny ma wpływ na dialog z Bogiem.

Doświadczenie Boga przemienia człowieka, schematy wśród których człowiek się wychował, własny obraz, obraz innych, przemienia wówczas dialog wewnętrzny człowieka. Rozwój psycho-fizyczno-duchowy jest ze sobą wzajemnie powiązany. Procesy rozwojowe przebiegają paralelnie, oddziałują na siebie, bowiem człowiek jest jednością. Im bardziej człowiek poznaje siebie, tym bardziej poznaje Boga, a także im bardziej poznaje Boga, tym bardziej poznaje siebie[11]. Drugi człowiek jest w tym procesie równie ważny, bowiem każdy człowiek jest relacyjny.

Dobrze przeżyte kryzysy otwierają na głębsze przeżywanie relacji z Bogiem i prowadzą do zjednoczenia z Nim. Oczyszczenie w sensie duchowym rozwoju chrześcijanina to proces świadomego i dobrowolnego wyrzeczenia się przez człowieka przeszkód, niekontrolowanych reakcji władz zmysłowych i emocji oraz nieuporządkowanych działań rozumu i woli, uniemożliwiających człowiekowi nawiązanie więzi z Bogiem, z samym sobą, z innymi ludźmi i ze wszystkimi stworzeniami. Jest to proces przez który przechodzi człowiek na drodze do zjednoczenia z Bogiem w którym integrowane są ze sobą wszystkie dynamizmy ludzkiej natury. Drogą do tej integracji jest naśladowanie Chrystusa, który jest Drogą, Prawdą i Życiem (por. J 14, 6)[12].

W obliczu niedobrowolnie podjętych kryzysów takich jak pandemia ale także wszelkiego rodzaju cierpienia, choroby, niesprawiedliwość, człowiek, który wierzy w Boga, mierzy się z pytaniem, czemu Bóg dopuszcza do tego. Warto pamiętać, że Bóg, który jest miłością, robi wszystko co służy większej miłości. Bóg nie chce ludzkiego cierpienia, ale współcierpi z każdym człowiekiem (por. Mt 25, 40) i daje człowiekowi wolność do przyjęcia Jego miłości i pojednania które On ofiarowuje w każdej chwili życia[13].

3. Pojednanie wewnętrzne i relacyjne

Człowiek bez spojrzenia miłosiernego Boga, ma tendencje do osądzania siebie samego i kierowania się osądami ludzkimi, które z zasady mówią mniej o rzeczywistości, ale są raczej subiektywnymi opiniami, które nie budują. Braki w komunikacji bez przemocy, komunikacji dialogicznej, wynikające z wychowania, środowiska, wpływają na trudności w dialogu wewnętrznym. W kontekście kryzysu pandemii, gdy człowiek mierzy się z tematem śmierci, stratą, ciszą, spowolnieniem, ograniczeniami, mniejszą ilością spotkań, niemożnością realizacji wszystkich planów, istotna jest duchowość dialogu, a więc spojrzenie wewnątrz siebie i słuchanie Boga.

Ojcowie Pustyni w kontekście kryzysów zachęcają w swych pismach do ciągłego powrotu do serca „redire ad cor”, do centrum człowieka w którym jest miejsce na życie w prawdzie i życie z Chrystusem (por. Kol 2,17). W sercu człowieka możliwe jest odczytanie swojej historii życia, konkretnego kryzysu poprzez Chrystusa, w Chrystusie, z Chrystusem[14].

Bóg będąc doskonałym nauczycielem dialogu, jest źródłem pojednania wewnętrznego i relacyjnego. W Drugim Liście do Koryntian znajduje się określenie wydarzeń już dokonanych i wciąż dokonujących się: „Jeżeli więc ktoś pozostaje w Chrystusie, jest nowym stworzeniem. To, co dawne, minęło, a oto stało się nowe. Wszystko zaś to pochodzi od Boga, który pojednał nas z sobą przez Chrystusa i zlecił nam posługę jednania. Albowiem w Chrystusie Bóg jednał z sobą świat, nie poczytując ludziom ich grzechów, nam zaś przekazując słowo jednania” (2 Kor 5, 17-19). Pojednanie wewnętrzne i relacyjne jest darem, łaską do przyjęcia, która wymaga otwarcia na dar. Bóg jest źródłem pojednania.

Do pojednania relacyjnego potrzebne jest uświadomienie sobie i przeżycie kryzysu w konkretnej relacji wraz ze wszystkimi przeżyciami, uczuciami, które są z nim związane. Pojednanie nie jest możliwe, dopóki człowiek nie stanie w prawdzie z wydarzeniami, które doprowadziły do rozłamu. Relacja z Chrystusem jest drogą dzięki której możliwe jest przejście przez pojednanie wewnętrzne do pojednania relacyjnego. Stając w prawdzie przed Bogiem, który kocha i akceptuje człowieka w pełni, człowiek jest w stanie stopniowo, dzięki łasce i w wolności, spojrzeć na sytuacje z nowej perspektywy. Istotne jest tutaj stwierdzenie, że człowiek może pojednać się z drugim człowiekiem, nawet wówczas gdy ten drugi nie jest jeszcze gotowy na pojednanie. Pojednanie dokonuje się bowiem przede wszystkim wewnątrz człowieka i jest darem łaski Bożej.

Wnioski

Dialog jest formą komunikacji otwartą na zmiany, opartą na zaufaniu i miłości. Kryzysy na drodze rozwoju duchowego i osobowego mogą być szansą do dojrzewania ku większej miłości. Duchowość dialogu oparta jest na wzorze dialogu trynitarnego, a więc pełnego „wzajemnej miłości”. Dialog człowieka z Bogiem dotyczy interpersonalnej relacji człowieka z Jezusem Chrystusem. To dzięki łasce Bożej i we współpracy z nią człowieka może dokonać się przemiana wewnętrzna i pojednanie relacyjne. Proces ten może być wspomagany na poziomie psychologii, a jednocześnie przekracza naturalne możliwości człowieka.

Papież Franciszek w jednym z wystąpień powiedział, że: „Bycie chrześcijaninem to spotkanie. Jesteśmy chrześcijanami, ponieważ zostaliśmy umiłowani i spotkani”[15]. Ponadto biskup Rzymu porównał chrześcijanina do żywego sakramentu dialogu, na wzór Jezusa „cichego i pokornego sercem (por. Mt 11,29), z żarliwą i bezinteresowną miłością, bez wyrachowania i bez ograniczeń, w poszanowaniu wolności osoby[16]. Bycie w bliskiej relacji z Chrystusem naturalnie prowadzi do nawracania serca, przemiany myślenia. Człowiek im bardziej wchodzi w dialogiczną relację z Bogiem, ze sobą samym i z innymi ludźmi, stworzeniami, tym bardziej tworzy bliskie twórcze więzi i przemienia społeczność wokół siebie na wzór Chrystusa[17].

[1] Martin Buber: ur. 1878 w Wiedniu, zm. 1965 w Jerozolimie; żydowski filozof, pedagog, jeden z twórców filozofii dialogu, badacz chasydyzmu; Podstawowy problem filozofii i teologii Bubera dotyczy relacji międzyosobowej (człowieka z człowiekiem i człowieka z Bogiem). Byt ma według niego charakter relacyjny, zawsze pozostaje pod znakiem „z”. Nie ma żadnej rzeczywistości poza relacją; Buber odróżnia dwa podstawowe sposoby „bycia w relacji”: doświadczenie (relację monologiczną) i spotkanie (relację dialogiczną; dialog). Doświadczenie jest oparte na relacji „ja–to” i dotyczy rzeczy, natomiast spotkanie — na relacji „ja–ty” i odnosi się do osób. Doświadczenie zachodzi w przestrzeni i czasie oraz w relacji przyczynowości. Spotkanie jest bezpośrednie, wolne i nieprzewidywalne; Por. M. Buber, La vie en dialogue, Paris 1959; Por. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Buber-Martin;3881474.html. [2] Yves Congar, Chrétiens en dialogue : Contributions catholiques a l’œcuménisme, Paris 1964, s. 3-5 (tłum. własne); Por. M. Buber, La vie en dialogue, Paris 1959, s. 125. [3] Por. J. Ratzinger, Wprowadzenie w chrześcijaństwo, Kraków 1996, s. 170-171. [4] Tamże. [5] Por. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei Verbum, Rzym 18 listopada 1965, nr. 6. [6] Paweł VI, Encyklika Ecclesiam suam: o drogach, którymi Kościół Katolicki powinien kroczyć w dobie obecnej przy pełnieniu swej misji, Rzym 6 sierpnia 1964, nr. 70. [7] Por. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei Verbum…, dz. cyt., nr. 2. [8] Paweł VI, Encyklika Ecclesiam suam…, dz. cyt., nr. 71-74. [9] Jan Paweł II, Duchowość dialogu, 9 XI 2001, nr. 4, w: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/rada_dialogu_09112001.html. [10] Tamże. [11] Sœur Christianne, Liminaire – Wstęp, w : Sœur Marguerite de Beaumont, Du Grain a l’Épi..., Le Mont-sur-Laussanne 1995, s. 8. [12] Por. H. Wejman, Oczyszczenie, w: Leksykon duchowości katolickiej, (red.) M. Chmielewski, Kraków 2001, s. 594-597. [13] Fr. Roger, Les sources de Taizé, Taizé 2001, s. 27-28. [14] E. Bianchi, La spiritualité du désert, w : Les richesses de l’Orient chrétien, (red.) E. Bianchi, K. Ware, G. Khodr, C. Bérard, Ch. Chaillot, M. Stavrou, Pully/Saint-Maurice 2000, s. 46. [15]Franciszek, Wezwani do dialogu zbawienia i przyjaźni: papieskie przemówienie w Rabacie w Maroku podczas spotkania z kapłanami, osobami konsekrowanymi oraz Ekumeniczną Radą Kościołów, 31.03.2019, w: https://stacja7.pl/ze-swiata/11847/. [16] Tamże. [17] Papież Franciszek, Encyklika Laudato si’: poświęcona trosce o wspólny dom, Rzym 24 maj 2015, nr. 240.

28 wyświetlenia0 komentarz

Ostatnie posty

Zobacz wszystkie

Elżbieta Kożuchowska, PhD student:

Crisis – a chance to get closer to the Truth based on the life of Edith Stein A desire that has accompanied Edith almost always has been looking for the Truth. At the end of her life, she wrote in one

– J. Anna Mierzejewska, PhD student

Crisis as an opportunity to deepen the experience of silence based on the spiritual paths of Charles de Foucauld and Frances Siedliska. Instead of an introduction Crisis are present in all cultures an